Δυναμικές των παρελθόντων

Τις τελευταίες δεκαετίες η ιστοριογραφία έχει εισέλθει σε βαθύ αναστοχασμό γύρω από την έννοια του χρόνου· η παραδοσιακή γραμμική αντίληψη του ιστορικού χρόνου εδώ και καιρό έχει τεθεί υπό αμφισβήτηση, ενώ από τη δεκαετία του 1990 ιστορικοί και φιλόσοφοι περιγράφουν ολοένα και συχνότερα μια συνθήκη στην οποία ο χρόνος μοιάζει «να έχει εξαρθρωθεί». Στον απόηχο αυτής της χρονικής απορρύθμισης, πληθαίνουν οι φωνές των ιστορικών που μιλούν ολοένα περισσότερο για πολλαπλότητα των χρονικοτήτων. Σε αυτό το θεωρητικό τοπίο, κορυφαίοι στοχαστές της ιστοριογραφίας —από τον Reinhart Koselleck, τον François Hartog και τον Achim Landwehr έως τους Marek Tamm και Chris Lorenz— επανέρχονται στα ζητήματα της σχέσης ιστορίας και μνήμης, συνέχειας και ασυνέχειας, καθώς και της σχέσης ιστορίας και ταυτότητας, συγκλίνοντας σε έναν κοινό προβληματισμό: Πώς μπορεί να γραφτεί η ιστορία όταν το παρόν φαίνεται να έχει καταστεί ο μοναδικός ορίζοντας;

Ο παροντισμός —ο οποίος κατέχει κεντρική θέση στις σύγχρονες συζητήσεις γύρω από την ιστορική συνείδηση και την εμπειρία του χρόνου και του χώρου— αποτελεί κομβικό σημείο στο έργο του Chris Lorenz.

Ο Lorenz τον προσεγγίζει όχι απλώς ως μια νέα θεωρητική σύλληψη της σχέσης ανάμεσα στο παρόν, το παρελθόν και το μέλλον, αλλά και ως σύμπτωμα της σύγχρονης πολιτικής συνθήκης: ως κρίση του παρόντος που απορρέει από την «κατάρρευση» του μέλλοντος — από την απώλεια, δηλαδή, της ιδέας ότι το μέλλον μπορεί να σχεδιαστεί με νόημα, μια ιδέα θεμελιώδη για το εγχείρημα της νεωτερικότητας. Την ίδια στιγμή, το ιστορικό παρελθόν φαίνεται να έχει χάσει τη λειτουργία του ως προσανατολισμού για το παρόν και να αντικαθίσταται ολοένα και περισσότερο από μυθοποιημένα «μετα-αληθινά» (post-truth) παρελθόντα, όπως καταδεικνύεται στις ποικίλες εκφάνσεις του λαϊκισμού.

Στα δοκίμια που συγκεντρώνονται στον παρόντα τόμο, ο συγγραφέας καλεί τον αναγνώστη να επανεξετάσει ορισμένα από τα πιο θεμελιώδη ερωτήματα της ιστορικής σκέψης: Πώς αντιλαμβανόμαστε τον χρόνο και τον χώρο όταν γράφουμε ιστορία; Πώς περιοδολογείται το παρελθόν και ποιες είναι οι πολιτικές συνέπειες αυτής της περιοδολόγησης; Με άλλα λόγια, τι σημαίνει να σκεφτόμαστε ιστορικά στον εικοστό πρώτο αιώνα;

Ο τόμος αυτός συνιστά πρό(σ)κληση για μια νέα φιλοσοφία της ιστορίας, βασισμένη αφενός στη φιλοσοφική ανάλυση των ιστοριογραφικών πρακτικών και αφετέρου στην ιστορική διερεύνηση των μετασχηματισμών των «ιστορικών πολιτισμών», επιχειρώντας να φωτίσει τις σύγχρονες εμπειρίες και νοηματοδοτήσεις του ιστορικού χρόνου και του χώρου.